Diyalektik Kürtçede hala ödülü iki rakamının karşılığı olan “du” kelime kökünden gelir. “Du” Avrupa’da “diya” olur, kökü Aryendir. Zerdüştlükteki karanlık-aydınlık ikilemi de diyalektik düşüncelere yönelik bir temel sunmuştur. Avrupa bunları öğrenmiş, farklı anlatımlara kavuşturmuştur. Diyalektik, esas olarak doğadan gelir. Engels’in “Doğanın Diyalektiği” tanımlamaları bu şekilde öğretilmektedir. Toplumsal diyalektik de doğa diyalektiğinden bağımsız değildir. Özgünlükleri olan ama onunla bağ içinde olan bir diyalektiktir bu. Bu noktada Hegel’in formülü önemlidir. Hegel’de anlamı, kısaca toplumun ön planı çıkar. “Tin’in Fenomenolojisi” doğası ve anlamı olarak tercüme edilebilir, yorumlanabilir.
Doğanın, diyalektiğin taneli karakteri var. Felsefede tez, anti-tez, sentez olarak ifadeyi bulur. Hegel’deki tez, anti-tez de bu doğanın diyalektiğidir. Hegel böyle söyler, Engels de ‘çelişki’ der. Hatta Engels bu ayrılmayı, karşıtlığı ‘yok etme’ olarak anlıyor. Marksizm’deki bu sınıf kavgasının, sınıf mücadelesinin tezi, anti-tez olarak temeli Hegel’de atılır. Hegel bunları tez, anti-tez olarak işler. Burada Marks, “sınıf parçalarısi” der, “Tarih sınıflarının mücadelesidir” der. Bunun belli bir anlamı vardır ama bu aşırıya vardır. Aşırıya var olması proletaryanın burjuvaziyi yok etmesine izin vermenin vizyonudur. Bunun için proletarya diktatörlüğünün esasını alır ve teorine uygular. Böyle bir komünizm ideali ortaya çıkıyor.
“Tarih sınıflarının mücadelesidir” teorisi yerine bir teori geliştireceğiz. Yapılan veya düzeltme diyalektik değişikliktir: Bir sınıfta başka bir sınıf yok olması ne evrende var ne toplumda. Diyalektik böyle yorumlanamaz. Stalin’in böyle yorumladığı için kendi vatandaşlarının hayatını öldürdü. Mao kültür devrimini yaptı, o da başarısız oldu. Açıklamalar evrende böyle bir şey yoktur. Bir dönüşüm olayı vardır ve devamlı bir dönüşümdür söz konusu olan. Tabii ki dönüşümüyle olabilir. Çelişki devreye girmeyince dönüşüm olmaz. İşte sıcak-soğuk konusu. Korkunç bir sıcak çekirdek var, korkunç bir soğuk doğa var. Çok açık iki sınırı uç. Halen devamında belirtilen ünlü bir evren hikayesi de böyledir.