Sinem Demir
Bireyin bedensel bütünlüğünü, duygusal sağlığını, özgürlüğünü ve haklarını tehdit eden her türlü eylem şiddet kapsamına girer.
Şiddet sadece fiziksel saldırı değildir; söz, davranış, tehdit, kontrol etme, kısıtlama gibi yöntemlerle de ortaya çıkabilir.
Şiddet Biçimleri Nelerdir?
1. Fiziksel Şiddet
2. Psikolojik Şiddet
3. Cinsel Şiddet
4. Flört Şiddet
5. Dijital Şiddet
6. Ekonomik Şiddet
7. Politik ve Toplumsal Şiddet
1-Fiziksel Şiddet:
Bir kişinin başka bir kişinin bedenine kasıtlı olarak zarar vermesi veya zarar verme amacıyla fiziksel güç kullanmasıdır; kişinin sağlığı, beden bütünlüğü ve güvenliğini tehdit eden her türlü saldırgan davranış bu kapsamda değerlendirilir. Özellikle kadınların bedenine yönelik olarak ortaya çıkan bu tür şiddet, genellikle partner şiddeti, aile içi şiddet veya cinsel şiddet biçiminde kendini gösterir ve kadınlar, eşleri, aile üyeleri veya tanıdıkları kişiler tarafından fiziksel olarak zarar görebilir. Bu tür şiddetin etkileri sadece bedensel yaralanmalarla sınırlı kalmaz, aynı zamanda uzun vadeli psikolojik etkileri de içerir.
Fiziksel Şiddetin Etkileri:
Şiddet, mağdurları üzerinde derin ve uzun süreli etkiler bırakan bir travmadır. Fiziksel yaraların yanı sıra, şiddet mağduru kadınlar travma sonrası stres bozukluğu, anksiyete, depresyon, öfke kontrol problemleri ve özgüven eksikliği gibi birçok psikolojik sorunla da mücadele etmek zorundadır. Bu travmatik deneyimler, kadınların günlük hayatlarını sürdürmelerini ve işlevlerini yerine getirmelerini zorlaştırabilir. Konsantrasyon problemleri, uyku bozuklukları, sosyal izolasyon ve intihar düşünceleri gibi birçok semptomla karşı karşıya kalabilirler.
2-Psikolojik Şiddet:
Bir kişinin duygusal ve ruhsal bütünlüğüne zarar vermek amacıyla yapılan sözlü, davranışsal veya duygusal baskı, tehdit, kontrol ve manipülasyon içeren her türlü tutumdur.
Psikolojik şiddet, kadınların duygusal ve zihinsel sağlıklarına zarar veren bir diğer yaygın şiddet biçimidir. Bu tür şiddet, tehditler, aşağılama, küçümseme, tecrit etme ve kontrol etme gibi davranışları içerir. Fiziksel bir iz bırakmasa da kişinin özgüvenini, benlik saygısını, güven duygusunu ve psikolojik sağlığını ciddi şekilde zedeler. Bir ilişkide piskolojik şiddet olup olmadığını anlamak bazen zordur, çünkü davranışlar çoğu zaman sinsi alıştırılarak normalmiş gibi gösterilir ancak bazı ortak işaretler vardır. Psikolojik şiddet sadece bireyi değil bütün toplumu etkileyen görünmez ama güçlü bir yaralanma biçimidir.
Temel de toplum içinde devletin kadınlar ikinci konuma itmesi yeterince korunmamasi ve eşitsizlik davranması sonucu oluşan görünmez baskıdır.
Psikolojik Şiddetin Etkileri:
• Özgüven kaybı
• Depresyon ve kaygı bozuklukları
• Yalnızlaşma
• Kendini suçlama
• Değersizlik hissi
• Uzun süreli travmalar
• Kadın şikayetlerinin ciddiye alınmaması
• Yetersiz korunma
• Ekonomik ve sosyal destek eksikliği
• Toplumsal cinsiyet rollerinin dayatılması
• Karar mekanizmalarında kadınların az temsil edilmesi.
3-Cinsel Şiddet:
Bir kişinin rıza göstermediği her türlü cinsel eyleme, davranışa, baskıya veya zorlamaya maruz bırakılmasıdır.
Kişinin beden bütünlüğünü, özgürlüğünü ve cinsel haklarını ihlal eden her türlü cinsel nitelikteki saldırı cinsel şiddet kapsamına girer.
Cinsel Şiddetin Etkileri:
• Travma, kaygı, panik atak
• Suçluluk, utanç, kendini suçlama
• Uykusuzluk ve yoğun stres
• Uzun süreli ruhsal çöküntü
• Beden bütünlüğünün ve güven duygusunun sarsılması
4-Flört Şiddeti
Duygusal bir ilişki içinde bir tarafın diğerine baskı, kontrol, tehdit, zorbalık veya manipülasyon uyguladığı şiddet türüne flört şiddeti denir. Her ne kadar gençler arasında daha sık görülse de, her yaşta ve her ilişkide ortaya çıkabilir.
Kadına yönelik şiddet yalnızca fiziksel saldırılarla veya kamuoyuna yansıyan cinayetlerle sınırlı değildir. Günümüzde birçok kadın, en yakınlarındaki erkeklerden—sevgililerinden veya partnerlerinden—sistematik şiddet görmekte; bu şiddet baskı, kontrol, psikolojik manipülasyon, kıskançlık adı altında kısıtlama, dijital takip, ekonomik zorbalık veya cinsel sınır ihlali şeklinde ortaya çıkmaktadır ve çoğu zaman “aşk” maskesiyle meşrulaştırılmaktadır.
Flört şiddeti, patriyarkanın özel alanda ürettiği en görünmeyen şiddet biçimlerinden biridir. Erkek egemen sistem, kadının bedenini, zamanını, arkadaş çevresini ve sosyal hayatını kontrol etmeyi hak olarak görür; bir ilişkide “erkek sözünün geçmesi” doğal kabul edilir. Bu durum, kadının iradesinin, kararlarının ve sınırlarının hiçe sayılmasıyla sonuçlanır.
Flört Şiddetinin Özellikleri:
• “Kıskançlık” veya “sevgi” bahanesiyle kontrol etme alışkanlığı vardır.
• Partnerin özgürlüğünü kısıtlama amaçlı davranışlar görülür.
• Zamanla artarak devam eder.
• Manipülasyon ve duygusal baskıyla fark edilmesi zor olabilir.
Flört Şiddetine Örnek Davranışlar:
• Aşırı kıskançlık gösterip hesap sorma
• “Telefonunu bana ver, şifreni söyle” şeklinde kontrol girişimleri
• Arkadaş ve aileyle görüşmeyi yasaklama veya baskı kurma
• Sürekli mesaj atıp nerede olduğunu takip etme
• Aşağılama, suçlama, hakaret
• Ayrılmak istediğinde tehdit etme (“Sensiz yaşayamam, kendime bir şey yaparım”)
• İstemediği hâlde fiziksel yakınlaşmaya zorlamak
• Dijital ortamda taciz, fotoğraf isteme veya paylaşma tehdidi
• Kırıcı, manipülatif, kıyaslayıcı sözlerle duygusal baskı kurma
Flört Şiddetinin Etkileri:
• Özgüven kaybı
• Kaygı, stres ve depresyon
• Sosyal izolasyon
• Korku ve güvensizlik
• Sağlıksız-çarpık ilişki kalıplarının oluşması
5-Dijital Şiddet:
Dijital şiddet, teknolojik araçlar kullanılarak bir kişiye baskı kurma, kontrol etme, tehdit etme, taciz etme veya zarar verme amacı taşıyan her türlü davranıştır.
Bu şiddet türü, ekranın arkasına saklanmış görünmez bir saldırı niteliğindedir ve teknolojinin kadınlara karşı bir baskı, kontrol ve tehdit aracı olarak kullanılmasını içerir. Sosyal medya, mesajlaşma uygulamaları, e-posta gibi mecralar üzerinden uygulanan dijital şiddet, fiziksel iz bırakmasa da kadınların ruhsal iyilik halini, güvenliğini ve yaşam hakkını ciddi şekilde tehdit eder. Israrlı takip, özel fotoğraf veya izinsiz bilgi paylaşımı, hakaret ve aşağılayıcı mesajlar içeren tehditler gibi farklı biçimlerde ortaya çıkar.
Bu davranışlar kadının mahremiyetini hedef alır, onu yalnızlaştırır ve yaşamını yönetmeye yönelik bir kontrol kurma girişimidir. Dijital şiddet, sadece “ekranda” yaşanan bir olay değildir; kadının hayatına, ruhuna ve güvenliğine doğrudan bir saldırıdır.
Dijital Şiddetin Etkileri:
• Güvenlik kaygısı
• Utanç, stres, panik
• Sosyal medya veya internet kullanımından korkma
• İtibarın zedelenmesi
• Uzun süreli psikolojik etkiler (kaygı, depresyon)
6-Ekonomik Şiddet:
Ekonomik şiddet, bir kişinin maddi kaynaklarını, çalışma hayatını veya ekonomik özgürlüğünü kontrol altına almak, kısıtlamak ya da tamamen elinden almak amacıyla uyguladığı her türlü davranıştır. Bu şiddet türü, kişiyi ekonomik olarak bağımlı ve güçsüz hâle getirerek kontrol sağlamaya dayanır.
Ekonomik şiddetin temel hedefi, genellikle kadının kendi maddi kaynaklarına erişimini kısıtlamak, kazancına el koymak veya onu borçlandırmak suretiyle özgürlüğünü sınırlamaktır; amaç, kadını ekonomik bağımlı hâle getirerek kontrol altında tutmaktır. Bu durum hem çalışan hem de çalışmayan kadınları etkiler. Çalışan kadınlar için maaş kartına el konulması, kariyerinin engellenmesi veya kazancının sorgulanması; çalışmayan kadınlar için ise temel ihtiyaçlarının karşılanmaması, harçlıklarının kısıtlanması veya miras hakkından mahrum bırakılması yaygın biçimlerdir. Bu ilişkide para, bir kontrol ve ceza aracıdır.
Ekonomik Şiddete Örnek Davranışlar:
• Çalışmasına izin vermemek veya işten ayrılmaya zorlamak
• Maaşına, kartlarına veya parasına el koymak
• Harçlık veya para vermeyerek baskı kurmak
• “Para bende, sen karışamazsın” diyerek tüm maddi kararları tek başına vermek
• Kişiyi gereksiz şekilde borçlandırmak
• Maddi ihtiyaçlarını bilinçli olarak karşılamamak
• Kişisel eşyaları, belgeleri veya banka kartlarını saklamak
• Aile bütçesini bahane ederek aşırı kısıtlama uygulamak
Ekonomik Şiddetin Etkileri:
• Ekonomik bağımlılık oluşur.
• Özgürlük ve hareket alanı daralır.
• İş ve kariyer fırsatları kaybolur.
• Maddi güvencesizlik ve çaresizlik hissi gelişir.
• Uzun vadede psikolojik sorunlar ortaya çıkar (kaygı, depresyon vb.).
• Sürekli baskı ve çaresizlik, kadının özsaygısını zedeler.
• Sosyal izolasyon ve yalnızlaşma meydana gelir.
• Kadın, şiddet döngüsünden kurtulmak istese bile ekonomik bağımlılık nedeniyle çıkışsız hisseder.
• Bu durum, şiddete boyun eğme mecburiyetini doğurur.